HISTORIA PMK W OLDENBURGU
Polska Misja Katolicka w Oldenburgu należy do diecezji Münster, a jej działalność obejmuje teren Offizialatsbezirk Oldenburg w Dolnej Saksonii (Niedersachsen). Została oficjalnie ustanowiona dekretem biskupa Reinharda Lettmanna w dniu 22 marca 1988 roku. Choć formalnie misja istnieje od końca lat 80., to jednak jej korzenie sięgają o wiele wcześniej – bezpośrednio czasu po II wojnie światowej, kiedy na terenie północno-zachodnich Niemiec znalazło się wielu Polaków: robotników przymusowych, byłych więźniów obozów, a także żołnierzy, m.in. z armii generała Stanisława Maczka. Od pierwszych lat po wojnie kapłani otaczali duszpasterską troską Polaków mieszkających w obozach i rozsianych po okolicznych miejscowościach. To właśnie ta praca, pełna poświęcenia i prowadzona w trudnych warunkach, stała się fundamentem, na którym zbudowano późniejszą Polską Misję Katolicką w Oldenburgu.
1. Początki duszpasterstwa po II wojnie światowej (1945–1949)
Historia obecnej Polskiej Misji Katolickiej w Oldenburgu sięga bezpośrednio czasów tuż po zakończeniu II wojny światowej. Na terenie Offizialatsbezirk Oldenburg powstały wówczas liczne obozy dla Polaków – byli to przede wszystkim robotnicy przymusowi, a także żołnierze, między innymi z armii generała Stanisława Maczka, którzy po wojnie pozostali w Niemczech.
Dokładnej liczby Polaków z tamtego okresu nie da się dziś ustalić. Szacuje się, że było ich od kilkuset do nawet kilku tysięcy. W latach 1945–1949 duszpasterstwo w języku polskim koncentrowało się głównie wokół wspomnianych obozów. Znajdowały się one m.in. w: Bockhorn–Friedrichsfeld, Hahn, Sande, Wilhelmshaven, Marx, Westerstede–Oldenburg, Oldenburg–Unter Berg, Bissel, Steyberg, Obensrode, Westerhauderfehen, Delmenhorst–Adelheide.
Opiekę nad mieszkającymi tam Polakami sprawowali dawni kapelani wojskowi oraz księża, którzy sami byli więźniami obozów. Ich działalność nie ograniczała się jedynie do spraw duchowych – obejmowała także pomoc socjalną i organizowanie życia społecznego wśród Polaków.
Sprawozdania duszpasterskie z tego okresu świadczą o niezwykłej żywotności tej pracy, ale także o licznych trudnościach, z jakimi borykali się kapłani. Do najważniejszych z nich należeli: ks. Franciszek Gabrych I ks. Franciszek Wardowski I ks. Franciszek Nowak I ks. Antoni Kwarta I ks. Stanisław Ren I ks. Józef Kresowski I ks. Roman Dyllick I ks. Marian Balcerek I ks. Tadeusz Zieliński I ks. Jerzy Głuszek I ks. Władysław Jabłoński I ks. Wojciech Rychły I ks. Jan Wojciechowski I ks. Stefan Pabiszczak I ks. Bronisław Bauer I ks. Józef Lach I ks. Brzeziński I ks. Januszewski I ks. Aleksander Łukomski.
Stopniowo, aż do roku 1949, obozy były likwidowane, a wraz z tym duszpasterstwo zaczęło przybierać nowy charakter, już poza strukturą obozową.
unknown-anonymous, Public domain, Wikimedia Commons
2. Duszpasterstwo po likwidacji obozów (1949–1977)
Wraz z likwidacją obozów dla Polaków, która następowała stopniowo do roku 1949, duszpasterstwo w północno-zachodnich Niemczech zaczęło przybierać nowy charakter. Opieka duszpasterska nie koncentrowała się już przy obozach, lecz stopniowo obejmowała Polaków rozproszonych w różnych miejscowościach regionu.
W roku 1949 odpowiedzialność za cały teren przejął ks. kanonik Aleksander Łukomski z Osnabrück. To właśnie on objął duszpasterską troską rozległy obszar północno-zachodnich Niemiec, w tym także teren Oldenburga i okolic. Dzięki jego posłudze Polacy, którzy pozostali na emigracji po wojnie, mogli liczyć na opiekę duszpasterską w swoim języku i tradycji.
Kolejny ważny etap rozpoczął się w roku 1977, kiedy to do Oldenburga przybył z Londynu ks. dr Józef Liszka. Przejął on duszpasterstwo po ks. Łukomskim, rozwijając je i dostosowując do nowych potrzeb emigracji polskiej. W tym czasie Msze święte odprawiane były regularnie w Bockhorn, Oldenburgu i Wilhelmshaven, gromadząc Polaków zamieszkałych w regionie.
3. Powstanie Polskiej Misji Katolickiej (1987–1990)
Lata 80. przyniosły nową falę polskiej emigracji do Niemiec. Wielu rodaków przybywało wówczas do północnej części kraju – zarówno ze względów ekonomicznych, jak i politycznych. W związku z tym wzrosło zapotrzebowanie na zorganizowaną opiekę duszpasterską w języku polskim.
Dotychczas istniejąca misja w Bremie była przeciążona napływem wiernych, dlatego pojawiła się konieczność powołania nowego ośrodka duszpasterskiego. Dzięki staraniom ks. dr. Józefa Liszki, w czerwcu 1987 roku powstała Polska Misja Katolicka w Delmenhorst.
Pierwszym kapłanem skierowanym do pracy duszpasterskiej był ks. Marek Dydo, który pełnił posługę od maja do września 1987 r. Następnie proboszczem został mianowany ks. January Kownacki. Początkowo siedziba misji mieściła się w Delmenhorst (Scharnhorstweg 33), natomiast Msze święte sprawowano w kilku miejscowościach:
w Delmenhorst (kaplica szpitala św. Józefa), w Bockhorn (kościół Herz Jesu), w Wilhelmshaven (kościół St. Marien), w Oldenburgu (kościół St. Peter), w Bad Zwischenahn (kościół St. Marien), w Nordenham (kościół Herz Jesu).
Kolejny, przełomowy krok nastąpił 22 marca 1988 roku, kiedy to biskup Reinhard Lettmann oficjalnie ustanowił Polską Misję Katolicką w Oldenburgu. Wkrótce siedziba misji została przeniesiona z Delmenhorst do Oldenburga (Dede Str. 11).
Już od pierwszych lat działalności misja była bardzo aktywna. Organizowano nabożeństwa i pielgrzymki, podejmowano pomoc dla Polski, prowadzono katechezę. W 1989 roku do misji przybył bp Tadeusz Gocłowski, aby udzielić sakramentu bierzmowania. W tym samym czasie ks. January Kownacki rozwijał duszpasterstwo, starając się stworzyć wspólnotę dla Polaków, którzy po roku 1980 często byli zagubieni w nowej rzeczywistości emigracyjnej. Zorganizowano również pierwszą pielgrzymkę do Rzymu oraz regularną katechezę w Oldenburgu i Wilhelmshaven.
4. Misja za czasów ks. Tadeusza Kłymenki (1990–2002)
W grudniu 1990 roku nastąpiła zmiana na stanowisku proboszcza. Dotychczasowy duszpasterz, ks. January Kownacki, został przeniesiony do Bremy, gdzie objął kierownictwo tamtejszej misji po ks. Józefie Liszce. Proboszczem Polskiej Misji Katolickiej w Oldenburgu został mianowany ks. Tadeusz Kłymenko, kapłan diecezji sandomierskiej.
W pierwszych miesiącach jego posługi, z powodu ciężkiej choroby, tymczasowo zastępował go ks. Jan Pawlik, późniejszy duszpasterz PMK w Bremerhaven.
ROZWÓJ DUSZPASTERSTWA
Posługa ks. Kłymenki obejmowała nie tylko sprawowanie Mszy świętych, udzielanie sakramentów i katechezę, ale także liczne inicjatywy duszpasterskie i społeczne. Msze św. odprawiane były w wielu miejscach:
w Oldenburgu, w Delmenhorst, w Bockhorn, w Wilhelmshaven, w Nordenham, w Bad Zwischenahn, dla pracowników sezonowych – początkowo w Vilsbek, a następnie w Goldenstedt i Langförden.
Po każdej Mszy świętej organizowano katechezę dla dzieci, a w Oldenburgu przy kościele św. Piotra regularne zajęcia katechetyczne odbywały się w piątki.
INICJATYWY DUSZPASTERSKIE I SPOŁECZNE
Działalność ks. Kłymenki nie ograniczała się do zwyczajnej pracy parafialnej. Organizował on także pielgrzymki (m.in. do Rzymu), a przede wszystkim prowadził szeroką działalność charytatywną na rzecz Polski. Misja stawała się miejscem nie tylko modlitwy, lecz także wzajemnej pomocy i spotkań.
W tym czasie do Oldenburga i okolic przybywali liczni goście z Polski:
biskupi (m.in. bp Szczepan Wesoły z Rzymu, bp Edward Materski i bp Jan Chrapek z Radomia), kapłani, chóry i zespoły artystyczne. Podjęto także próbę nauczania języka polskiego dla dzieci i młodzieży.
WYDARZENIA SZCZEGÓLNE
20–26 stycznia 1996 – w misji odbyła się peregrynacja obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, która zgromadziła liczne rzesze wiernych.
28 czerwca 1997 – z okazji 10-lecia misji zorganizowano misje święte, które prowadzili ks. prałat Adam Stanio i ks. kan. Jan Niziołek z Radomia.
ZAKOŃCZENIE POSŁUGI KS. TADEUSZA
Po 12 latach gorliwej pracy duszpasterskiej, we wrześniu 2002 roku ks. Tadeusz Kłymenko został przeniesiony do Polskiej Misji Katolickiej w Ambergu, w południowych Niemczech. Jego posługa w Oldenburgu pozostawiła trwały ślad w życiu duchowym i wspólnotowym Polaków zamieszkałych w regionie.
5. Misja za czasów ks. kan. Alfreda Gryniewicza (2002-2025)
Z dniem 1 października 2002 roku proboszczem Polskiej Misji Katolickiej w Oldenburgu został mianowany ks. Alfred Gryniewicz, który wcześniej pełnił funkcję proboszcza PMK w Ambergu.
Początkowo nowy proboszcz zamieszkał w Hude (Agnes-Miegel-Str. 2), gdzie mieściła się także siedziba misji. Po dwóch latach wspólnota otrzymała na swoją stałą siedzibę plebanię przy parafii Hl. Geist w Oldenburgu (Stedingerstr. 54). Od roku xxxx biuro parafialne i siedziba misji znajduje się przy kościele St. Michael (Klingenbergstr 20)
RADA PARAFIALNA I ŻYCIE WSPÓLNOTOWE
Ważnym wydarzeniem było powołanie Rady Parafialnej. 23 listopada 2003 roku, podczas Mszy świętej w kościele św. Piotra w Oldenburgu, rektor Polskiej Misji Katolickiej w Niemczech, ks. prałat Stanisław Budyń, zatwierdził jej skład.
Życie wspólnotowe zaczęło się rozwijać jeszcze intensywniej. Oprócz Mszy świętych w różnych punktach duszpasterskich organizowano spotkania przy kawie po Eucharystii, spotkania opłatkowe w Oldenburgu, Delmenhorst, Wilhelmshaven i Nordenham, jasełka dla dzieci, wizyty św. Mikołaja oraz coroczny wiosenny festyn parafialny.
PUNKTY DUSZPASTERSKIE I MSZE ŚW.
W czasach ks. Gryniewicza duszpasterstwo obejmowało coraz szerszy teren. Regularne Msze święte sprawowano m.in. w: Oldenburgu (św. Piotr, Hl. Geist), Delmenhorst (Allerheiligen, St. Marien), Wilhelmshaven (St. Marien), Nordenham (Herz Jesu), Bad Zwischenahn (St. Marien), Bockhorn (St. Marien – przygotowanie do świąt), Vechta (St. Georg – przygotowanie do świąt), Langförden (dla pracowników sezonowych), Edewecht (spotkania modlitewne).
W misji prowadzono również katechezę w Oldenburgu i Delmenhorst, a od września 2008 roku – także lekcje języka polskiego, które rozpoczęła pani Agata Knichała. W tym samym roku misja zyskała etat sekretarki – została nią pani Marianna Ciupka.
GRUPY MODLITEWNE I WYDAWNICTWA
W Oldenburgu i Delmenhorst rozwijały się grupy różańcowe, a w Edewecht powstała nowa grupa modlitewna. Od 2003 roku misja wydaje także miesięcznik parafialny „Wieści”, który stał się ważnym narzędziem informacyjnym i formacyjnym.
WAŻNE WYDARZENIA
19 września 2004 – sakramentu bierzmowania 35 młodym parafianom udzielił w Oldenburgu kard. Henryk Gulbinowicz.
13 kwietnia 2008 – bierzmowania udzielił bp Heinrich Timmerevers z Vechty.
8 czerwca 2008 – obchody 20-lecia misji, którym przewodniczył bp Heinrich Timmerevers. Kazanie jubileuszowe wygłosił rektor PMK w Niemczech, ks. prałat Stanisław Budyń. Wśród gości byli m.in. poprzedni proboszcz ks. Tadeusz Kłymenko, ks. Marian Kowalski z Wrocławia oraz ks. Maciej Martynek, który od 1 sierpnia 2008 roku rozpoczął pracę jako wikariusz w Oldenburgu.
2008 i lata następne – rozwinięcie działalności dzięki obecności wikariusza: doszły Msze św. w Vechcie i Emstek, a także Msze św. w Oldenburgu w dni powszednie.
22 maja 2011 – kolejne bierzmowanie udzielone przez bp. Heinricha Timmereversa.
PIELGRZYMKI I WYJAZDY
Za czasów ks. Gryniewicza misja organizowała wiele pielgrzymek parafialnych: do Rzymu, Lourdes, Fatimy, Santiago de Compostela, Ziemi Świętej i Grecji. Dzieci uczęszczające na katechezę i lekcje języka polskiego dwukrotnie wyjeżdżały na kolonie do Polski. Regularnie odbywały się również wyjazdy z dziećmi do Tossens na rozpoczęcie i zakończenie roku szkolnego.
6. Misja za czasów ks. kan. Bartłomieja Ilkowa (2026-)
Z dniem 1 stycznia 2026 roku proboszczem Polskiej Misji Katolickiej w Oldenburgu został mianowany ks. kan. Bartłomiej Ilków, który wcześniej pełnił funkcję proboszcza PMK w Kaiserslautern.
Dnia 14 marca 2026 49 młodych ludzi z naszej misji przyjęło sakrament bierzmowania z rąk ks. Biskupa Wilfrieda Theisinga.
OŚ CZASU
Pierwsze duszpasterstwo w obozach dla Polaków
robotnicy przymusowi, żołnierze armii gen. Maczka
ks. kan. Aleksander Łukomski
obejmuje opieką duszpasterską północno zachodnie Niemcy
ks. dr Józef Liszka
z Londynu, przejmuje duszpasterstwo po ks. Łukomskim
Powstanie PMK w Delmenhorst
pierwszym duszpasterzem zostaje ks. Marek Dydo, potem ks. January Kownacki
Ustanowienie PMK Oldenburg
Oficjalne ustanowienie przez bpa Reinharda Lettmana
Bierzmowanie z rąk bp Tadeusza Gocłowskiego
udziela bierzmowania w misji
Proboszcz ks. Tadeusz Kłymenko
proboszczem zostaje ks. Tadeusz Kłymenko (diecezja sandomierska)
10-lecie Misji
misje święte prowadzą ks. Adam Stanio i ks. Jan Niziołek
ks. Alfred Gryniewicz
proboszczem zostaje ks. Alfred Gryniewicz (wcześniej proboszcz w PMK Amberg).
powołanie Rady Parafialnej
powołanie Rady Parafialnej przez rektora PMK Niemcy – ks. Stanisława Budynia
Bierzmowanie – kard. Henryk Gulbinowicz
bierzmowanie 35 młodych parafian przez kard. Henryka Gulbinowicza.
Bierzmowanie – bp Heinrich Timmerevers
bierzmowanie przez bp. Heinricha Timmereversa
Jubileusz 20-lecia Misji
przewodniczył bp Heinrich Timmerevers, natomiast kazanie wygłosił rektor PMK w Niemczech – ks. prałat Stanisław Budyń
Wikariusz – ks. Maciej Martynek
Ks. Maciej (diecezja świdnicka) zostaje pierwszym wikariuszem w Oldenburgu
Bierzmowanie – bp Heinrich Timmerevers
kolejne bierzmowanie udzielone przez bp. Heinricha Timmereversa.
Wikariusz – ks. Marcin Ogórek
Na miejsce ks. Macieja Martynka, nowym wikariuszem zostaje ks. Marcin Ogórek (diecezja świdnicka)